Albert-Jan Schulte is huisarts in Gorinchem. Hij was tot voor kort voorzitter van Orego, de gebruikersvereniging van het Huisartsen Informatie Systeem MicroHIS. Orego is het acroniem voor Originele Eerste Gebruikers Organisatie.

In 2001 begon huisarts Schulte als bestuurslid van deze organisatie en was achtereenvolgens voorzitter van de pakketcommissie en secretaris. In een moderne duopraktijk is hij werkzaam met o.a. huisarts Griep. In de praktijk van Albert-Jan zijn ook een praktijkondersteuner, een diëtiste en drie assistentes werkzaam. Het gebouw waar deze praktijk gehuisvest is, was vroeger een schuimrubberfabriekje. Het is recent verbouwd tot een modern gebouw en biedt aan ruim 6000 inwoners in Gorinchem eerstelijnszorg.

Dr. Schulte, die al sinds 1991 als huisarts werkzaam is, is een echt mensenmens, een man met gevoel voor zijn patiënten. Hij vertelt vol passie over zijn werk. Hij blijkt een huisarts te zijn die ook zelf ontroerd raakt als hij bij belangrijke momenten van zijn patiënten betrokken raakt. Hij vertelt dat hij vaak de minimal Music voor piano van Simeon Ten Holt koppelt aan markante momenten in het leven van zijn patiënten. Op de muur prijkt een Latijnse spreuk van Luther en een van Aristoteles: Sola Fide, Cura Suis.

Hoe heeft hij vorm gegeven aan een toekomstbestendige praktijk met zijn collega de heer Griep? En welke rol speelt hospitality in de praktijk? Met ‘menselijke aandacht’, dat houdt in dat er bewust gerichte aandacht wordt gegeven van mens tot mens en in dit geval van zorgverlener tot zorgvragende. Deze aandacht geeft de patiënt het gevoel gerespecteerd te worden en als individu behandeld te worden. Geëngageerd vertelt hij dat, wat hem betreft, de toekomst in de huisartsgeneeskunde vooral bij preventie ligt. Hij streeft ernaar dat zijn patiënten zich welkom voelen. Als je de praktijk binnenkomt zie je direct de open balie waar je vriendelijk begroet wordt door een van de assistentes.

Tijdens de verbouwing van de praktijk heeft hij er bewust voor gekozen om de balie met assistentes recht tegenover de entree te plaatsen. Mensen zien de assistente, die op haar beurt ziet dat ze binnen zijn voor hun afspraak. De ervaren assistentes hebben ook een klinische blik. Daarmee checken zij of de patiënt niet veel zieker lijkt dan bij het maken van de afspraak het geval leek. Ook vangen zij mensen op na een emotioneel gesprek, om nog even bij te komen met een kopje koffie. Hun werkhouding is beleefd en vriendelijk, soms, op het goede moment, met een gewaagde opmerking of een schaterlach. De huisartsgeneeskunde heeft zich vooral de afgelopen 50 jaar ontwikkeld, onder invloed van maatschappelijke veranderingen, tot een meer bedrijfsmatige aanpak, waarbij patiënten vooral zorgconsumenten/ klanten zijn geworden. De oude huisartsenpraktijken waren aan modernisering toe. De huidige samenleving stelt andere eisen aan huisartsen dan twintig jaar geleden. De wens van de patiënt neemt toe waardoor de huisarts meer servicegericht moet werken en minder ‘productgericht’. Het aantal chronisch zieken stijgt voortdurend. Steeds meer mensen hebben bovendien meervoudige problemen. De huisarts zal zijn rol als ‘poortwachter’ verder ontwikkelen en meer aan ziektepreventie gaan doen. Patiënten doen hun huiswerk vaak erg goed. Voorafgaand aan hun bezoek aan de huisarts is vaak al op internet opgezocht wat ze denken te mankeren. De huisarts zal zich daardoor steeds meer als gids en vertrouwenspersoon moeten manifesteren. Goede bereikbaarheid, efficiëntie, hospitaliteit en gebruik van diverse internetmogelijkheden lijken nieuwe elementen te worden waarop artsen door patiënten worden beoordeeld.

Als patiënt kan je tegenwoordig shoppen: op zoek naar een goedkope verzekering, het beste ziekenhuis of de meest patiëntvriendelijke huisarts. Een vorm van consumentisme dat zich vooral in de eerstelijnszorg laat gelden.

Dr. Schulte gelooft niet in dat ‘marktisme-gedoe’ rondom de zorg. “Patiënten doen geen zakelijke beroep op je als huisarts, het is een emotioneel appèl. Als ik in gesprek ben met de patiënt is er altijd wel tijd voor een praatje en wordt er over en weer naar elkaar en elkaars gezin gevraagd. Dat vindt hij belangrijk. Iedereen moet zich veilig, gewaardeerd en gerespecteerd voelen.” Albert-Jan, weet nog goed hoe hij als gast 19 jaar geleden in deze praktijk begon. Door ziekte van zijn voorganger vlak voor de praktijkoverdracht, was er weinig tijd om in te werken. “Ik kwam binnen en kon meteen aan de bak. Door me bescheiden op te stellen vertelden de patiënten me de gewoonten en gebruiken in de praktijk en zo ben ik geleidelijk van gast in de praktijk gegroeid tot gastheer en in mijn rol van betrokken huisarts. Na bijna 20 jaar lijkt de praktijk een sociale omgeving, kennissen.”

Schulte doet ook kleine chirurgische ingrepen. Een overblijfsel uit zijn assistententijd op een chirurgische afdeling. “Patiënten ervaren dat als prettig. Ze worden dicht bij huis geholpen en de patiënt heeft daarbij ook het gevoel dat zijn huisarts ook echt wat doet. De bulk van het werk zit in mensen met klachten zonder ziekte. Er is veel medische kennis maar ook veel ongerustheid onder de bevolking. Zorgvuldig uitvragen, onderzoeken en geruststellen. Het is een sport om dié mensen met een ziekte maar zónder klachten eruit te pikken. Of mensen met een bekende ziekte te laten leven alsof zij gezond zijn. Verder gaat er veel tijd zitten in medicatieveiligheid. Want de bulk van ons werk zit hem in het voorschrijven van medicatie bij chronisch zieken. Daarom is het zo belangrijk om veel te investeren in medicatieveiligheid.” En een goed HIS, zoals MicroHIS, helpt hem bij die rol. Maar ook efficiënte patiëntenlogistiek kan goed ondersteund worden met een goed HIS. De behandelaars beschikken over hetzelfde patiëntdossier en stemmen afspraken en behandelingen op elkaar af. Vooral op het gebied van medicatieveiligheid kan er ook bespaard worden op de zorgkosten. “Als bijvoorbeeld ons medicatiedossier van een patiënt geïmporteerd zou worden in het dossier van de patiënt bij het ziekenhuis, zou veel tijd en geld worden bespaart. Het aanmaken van zo’n medicatiedossier bij een opname in het ziekenhuis kost als gauw 30 minuten.”

Door chronisch zieken vaker in de huisartsenpraktijk te behandelen en gegevens uit te wisselen maak je een bezoek van een patiënt in de zorg eenvoudiger en makkelijker. 90% van de gezondheidsklachten kunnen in principe in de huisartsenpraktijk worden opgepakt en behandeld. Mensen met chronische ziekten krijgen hun zorg dichterbij. Omdat huisartsen in hun buurt de behandeling van veelvoorkomende chronische ziekten voor hun rekening nemen, hoeven patiënten niet meer zo vaak naar het ziekenhuis, een meer patiëntgerichte zorg. Belangrijk uitgangspunt bij patiëntgerichte zorg is dat patiënten zich realiseren, dat zij hier zelf verantwoordelijk voor zijn en dat zij ondersteuning krijgen in het oppakken van die verantwoordelijkheid. En een goed up-to-date HIS kan de huisarts enorm helpen die taak goed te vervullen. Schulte vindt het getuigen van maatschappelijke verantwoordelijkheid als je je HIS zo goed mogelijk inzet om zorgpaden en ketenzorg te faciliteren. Zo staan alle relevante gegevens overzichtelijk klaar als het consult begint. De – beperkte – tijd van een consult kan besteed worden aan zelfzorg en omgaan met de ziekte in plaats van nabellen van uitslagen of bladeren in een stapel laboratoriumuitslagen.

Patiëntveiligheid kan vergroot worden door efficiënt gebruik te maken van de voorschrijfmodule van MicroHIS samen met het overzicht van medische problemen. Het systeem gebruikt de kennis over contraindicaties van WinAp, desgewenst kan deze als print-out aan de patiënt worden meegegeven. Het systeem waarschuwt ook voor interacties tussen verschillende geneesmiddelen. De database houdt bij welke geneesmiddelen aan de patiënt voorgeschreven zijn en die middelen die door de apotheek afgeleverd zijn, ook als het recept van een specialist kwam of het handverkoop uit de apotheek betrof. Met een ICT-oplossing kan de patiënt via internet of via de mobiele telefoon herhaalrecepten aanvragen. Net als veel praktijken heeft Schulte een website met een recept-module. Dit betekent dat er minder naar de praktijk gebeld wordt en dat er minder aanloop bij de assistente is. Patiënten die de arts of de assistente willen spreken merken dat de praktijk beter telefonisch te bereiken is. Omdat huisartsen met een goed gebruikt HIS de medicatieveiligheid vóór het uitschrijven van een recept controleren worden zij veel minder dan vroeger door apothekers gebeld. “Nog maar 5 jaar geleden, in 2005 hebben huisartsen actie gevoerd voor het behoud van de kern van het huisartsenvak: elke patiënt een vaste dokter (inschrijving op naam).” Voormalig VWS Minister Hans Hoogervorst, wilde dit principe laten vallen in het Nieuwe Zorgstelsel. Hij dacht zo meer marktwerking te introduceren. De sterke binding die patiënten met hun huisarts hebben was een barrière voor een zorgmarkt, vond hij. Maar die band is niet ontstaan door supermarkttechnieken (denk aan de bonuskaart, airmiles of spaarzegels) maar door laagdrempeligheid bij kleine kwalen en betrokkenheid bij grote levensgebeurtenissen, ziekte, geboorte en overlijden.

Wij kennen allemaal de streekromandokters. De onaangekondigde huisvisite. De dokter die altijd achterom komt, even in de pannen kijkt, opoe een leverinjectie geeft, aan de krentebaard van het jongste kind peutert, de achtste zwangerschap van moeder-devrouw betast en met vader een borrel drinkt op het voetbalkampioenschap. Diezelfde nacht moet hij zijn bed uit voor de bevalling en drinkt na afloop nog een borrel met vader op de goede afloop. Door slaaptekort scheldt hij de volgende morgen iedereen zijn wachtkamer uit die geen hemd aan heeft. Toch werd hij op handen gedragen; en op een voetstuk geplaatst!

“De verhouding tussen arts en patiënt is meer ontspannen geworden. De witte jas ging uit, de das af. Veel huisartsen zijn vrouwen en er wordt vaker part-time gewerkt. Er zijn nieuwe medewerkers in de praktijk gekomen. Het aantal groepspraktijken neemt al jaren toe. Er wordt nog steeds hard gewerkt, men is niet meer zo gauw afgebrand. Veel huisartsen vinden inspiratie in onderwijs, wetenschap of een sluimerend talent. Het zijn gewoon leuke mensen. De artspatiëntrelatie is meer gelijkwaardig. En dat heeft zonder meer positieve kanten.” Het belang van klantvriendelijkheid in de zorg is niet alleen voor de huisartsenpraktijk van belang. Vanuit de eerstelijnsgeneeskunde zal het aangenamer werken zijn met patiënten, als zij tevreden zijn over de praktijk en de medewerkers. De arts zal prettiger werken met tevreden patiënten. Dat werkt veel beter dan die vermarkting van de zorg. Klantenbinding in de huisartsenpraktijk gaat om intermenselijke relaties opbouwen. Het gaat om ethiek en je moet de ethiek hoog in het vaandel houden. “In onze praktijk besteden we veel aandacht aan de familie-anamnese. Die geeft mij veel informatie en kan mijn patiënten goed helpen om ziekte snel te signaleren of te voorkomen. Als een gezin tevreden is blijven ze vaak allemaal in de praktijk komen omdat ze je professionaliteit waarderen. En de huisartsenzorg is niet alleen professioneel maar ook goedkoop. Daarom moet de huisartsenzorg laagdrempelig blijven. Want zelfs een tevreden patiënt komt niet vaak genoeg bij zijn huisarts.” Na negen jaar bij Orego neemt Albert- Jan Schulte afscheid. Hij stelde zich niet meer verkiesbaar. Op 18 november werd hij opgevolgd door zijn Diemense collega Kees Kanters. Het is tijd voor nieuwe mensen en nieuwe gezichten binnen Orego.

Terug naar Zorg, politiek & maatschappij